नमाज अमान्य हुने कार्यहरु

अमले कसीर

*यस विषयमा चारजना इमामहरुको सहमति रहेको छ कि प्रत्येक काम जुन नमाजको विपरित हो यदि धेरै मात्रामा (अमले कसीर) गरिन्छ भने त्यसले नमाज अमान्य हुन्छ र यदि कम मात्रामा (अमले यसीर) गरिन्छ भने त्यसले नमाज अमान्य हुँदैन । अमले कसीर भन्नाले ती कार्यहरु हुन् जसलाई गरेको देखेर अरुहरु यो सम्झन्छन् कि कर्ता नमाजको अवस्थामा छैन । (नववी)

*चारैजना इमामहरुका अनुसार अमले कसीरको परिभाषा यही हो । शाफिई विद्वानहरुका अनुसार यसको सीमा तीन लगातार पाइला हिडे बराबर हो र हनफी विद्वानहरुका अनुसार देख्नेलाई कुनै शंका नहोस् कि कर्ता नमाज पढिरहेको छैन र यदि उसलाई शंका हुन्छ भने त्यो अमले यसीर हो । तर ती कार्यहरु जुन नमाजका अङ्गहरु (जस्तै रुकू वा सज्दा) हुन् र ती अङ्गहरुलाई बिर्सिएर बढी मात्रामा गरिन्छ भने यसले गर्दा नमाज अमान्य हुँदैन । (अल्–फिक्ह अला अल्–मजाहिब अल्–अर्बआ)

नमाजको कुनै अङ्ग वा शर्तलाई छुटाउनु

१) अल्लाहका रसूल (स.) को भनाई छ “यदि तिमीहरुमध्ये कसैको वुजु टुट्यो भने उसले फेरी वुजु नगरेसम्म अल्लाह उसको नमाजलाई स्वीकार्दैनन् (अर्थात वुजु बिना नमाज मान्य हुँदैन) ।

जानाजानी कुरा गर्नु

२) इब्ने मस्ऊद (रजि.) को भनाई छ, “हामी अल्लाहका रसूल (स.) लाई नमाज पढेको बेलामा सलाम गर्ने गथ्र्यौं र उहाँ (स.) सलामको जवाफ दिनुहुन्थ्यो । हामी हब्शाबाट फर्केर आएपछि हामीले अल्लाहका रसूल (स.) लाई सलाम ग¥यौं तर उहाँ (स.) ले जवाफ दिनु भएन । हामीले सोध्यौंं “हे अल्लाहका रसूल ! हामी पहिले तपाईलाई सलाम गर्दा जवाफ दिनुहुन्थ्यो ।” उहाँ (स.) ले भन्नुभयो “नमाजमा पूर्ण ध्यानको आवश्यकता हुन्छ ।” (अर्थात सलामको जवाफ दिनाले ध्यान भंग हुन्छ) । (बुखारी र मुस्लिम)

३) जैद बिन अर्कम (रजि.)को भनाई छ, “हामीहरु नमाज पढेको अवस्थामा कुराकानी गर्ने गथ्र्यौं । हामीमध्ये एकजना नजिकमा उभिएको व्यक्तिसँग कुरा गथ्र्यो । तर कुरआनको आयत “र, अल्लाहका सामु पूर्ण भक्ति एवं विनयकासाथ उभिने गर ।” अवतरित भएपछि हामीलाई नमाजमा कुराकानी नगर्ने आदेश दिइयो । (बुखारी, मुस्लिम, अबू दाऊद तिर्मिजी, नसई, इब्ने माजा)

*तर जो बिर्सेर वा अज्ञानतामा नमाजमा बोल्छ भने उसको नमाज व्यर्थ जाँदैन । 

४) मुआविया बिन हकम सुल्लमी भन्छन् “म अल्लाहका रसूल (स.) को पछाडि नमाज पढिरहेको थिएँ र एक जनालाई हाच्छिउँ आयो अनि मैले उसलाई भने “यर्हमुकल्लाह्” (अल्लाह तिमीमाथि दया गरुन) । सबै जना मतिर हेर्न थाले अनि मैले भने “मेरी आमा मलाई गायब गरुन्, तपाईहरु मलाई किन यसरी हेरिरहनु भएको छ ? उनीहरु आफ्ना जाँघमा हातले हान्न थाले । उनीहरु मलाई मौन गराउन चाहन्थे तर म उनीहरुसँग कुरा गर्न चाहन्थें । अन्ततः म मौन भएँ । अल्लाहका रसूल (स.) प्रति मेरा बाबु आमा समर्पित, मैले उहाँ (स.) भन्दा पहिले र उहाँ (स.) पछि पनि उहाँ (स.) भन्दा राम्रो शिक्षक देखेको छैन । अल्लाहको कसम् ! नमाज सकेपछि उहाँ (स.) ले न त मलाई झपार्नु भयो, न कुट्नुभयो र न गाली गर्नुभयो केवल यति भन्नुभयो, “नमाजमा कुराकानी गर्नु सही होइन, नमाज त केवल “सुब्हान अल्लाह, अल्लाहु अकबर” भन्नु र कुरआनको वाचन गर्नु हो ।

*अधिकांश इमामहरु (जसमा इमाम मालिक (रह.), इमाम शाफिई (रह.) र इमाम अहमद बिन हम्बल (रह.) सामेल छन्) को यही मस्लक हो । इमाम नववी (रह.), इमाम अबू हनीफा (रह.), अब्दुल्लाह बिन मुबारक (रह.), सुफयान  सौरी (रह.) र केही अरु इमामहरुका अनुसार बिर्सेर वा अज्ञानताको कारणले बोल्नाले नमाज अमान्य हुन्छ । उनीहरुको तर्क अनुसार मुआविया (रजि.) द्वारा उल्लेखित माथिको हदीसबाट यो ज्ञात हुँदैन कि जसले नमाजको अवस्थामा बोलेको थियो उहाँ (स.) ले उसलाई नमाज दोहोर्याउने आदेश दिनुभएको थिएन । (नैल अल्–औतार)

खानु र पिउनु

*नमाजमा जानाजानी खानाले र पिउनाले नमाज अमान्य हुन्छ । यदि कोही अनजानीमा वा अज्ञानताको कारणले खान्छ वा पिउँछ भने पनि उसको नमाज हनफी र मालिकी विद्वानहरुका अनुसार अमान्य हन्छ तर शाफिई र हम्बली विद्वानहरुका अनुसार अमान्य हुँदैन । (अल्–फिक्ह अला अल्–मजाहिब अल्–अर्बआ)

*इमाम ताऊस (रह.) र इस्हाक (रह.) का अनुसार नफ्ल नमाजमा पिउनाले नमाज अमान्य हुँदैन किनभने उनीहरुका अनुसार यो अमले यसीर हो ।

हाँस्नु

*नमाजमा हाँस्नाले नमाज अमान्य हुन्छ भन्ने विषयमा सबैको सहमति छ ।

*हनफी विद्वानहरुका अनुसार ठूलो स्वरले हाँस्नाले वुजु पनि टुट्छ तर यदि नमाजको अन्तिम रकअतमा सलाम फेर्नु भन्दा पहिले तशह्हुद पढ्ने समय जति बसिएको छ भने हनफी विद्वानहरुका अनुसार त्यतिबेला ठूलो स्वरले हाँस्नाले नमाज अमान्य हुँदैन । किनभने नमाजको अन्तिम फर्ज तशह्हुद पढ्ने समय जति बस्नु हो, दरुद र अस्सलामु अलैकुम्  भनेर नमाज सकाउनु वाजिव हो । (अल्–फिक्ह अला अल् –मजाहिब अल्–अर्बआ)